Wykorzystanie elementów języka angielskiego w terapii i profilaktyce logopedycznej dzieci w wieku przedszkolnym
Wprowadzenie
Wiek przedszkolny jest okresem niezwykle intensywnego rozwoju dziecka. W tym czasie doskonalą się jego kompetencje poznawcze, społeczne, emocjonalne, ruchowe, a także językowe i komunikacyjne. Dziecko stopniowo wzbogaca słownictwo, uczy się formułować coraz bardziej rozbudowane wypowiedzi, rozumieć polecenia, zadawać pytania, opowiadać o swoich doświadczeniach oraz prowadzić rozmowę z innymi osobami. Jednocześnie rozwijają się funkcje istotne dla prawidłowego komunikowania się, takie jak uwaga słuchowa, pamięć słuchowa, różnicowanie dźwięków mowy, umiejętność naśladowania oraz dostrzegania rytmu i melodii wypowiedzi.
Współczesna edukacja przedszkolna zakłada wspieranie dziecka w sposób całościowy. Poszczególne obszary rozwoju nie funkcjonują niezależnie od siebie, dlatego wartościowe są działania, które pozwalają łączyć różne rodzaje aktywności. Jednym z przykładów może być odpowiednio zaplanowane wykorzystywanie elementów języka angielskiego podczas działań wspierających rozwój komunikacji, profilaktyki logopedycznej, zabaw słuchowych i językowych, a w określonych przypadkach również jako materiału pomocniczego w zajęciach logopedycznych.
Takie podejście wymaga jednak zachowania właściwych granic. Nauka języka angielskiego nie jest metodą terapii logopedycznej i sama w sobie nie służy leczeniu ani usuwaniu wad wymowy. Może natomiast dostarczać atrakcyjnego materiału językowego, który – odpowiednio dobrany do wieku, potrzeb i możliwości dziecka – pozwala ćwiczyć słuchanie, rozumienie, pamięć, naśladowanie, rytm, komunikowanie się czy świadomość brzmieniową języka. W przypadku dzieci objętych właściwą terapią logopedyczną zawsze nadrzędne pozostają cele wynikające z diagnozy logopedycznej.
Tak rozumiane łączenie elementów języka angielskiego i profilaktyki logopedycznej dobrze wpisuje się w założenia wychowania przedszkolnego obowiązujące od roku szkolnego 2026/2027.
Język i komunikacja w nowej podstawie programowej wychowania przedszkolnego
Od 1 września 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej. Nową podstawę programową wychowania przedszkolnego stosuje się od roku szkolnego 2026/2027. Jednym z celów wychowania przedszkolnego jest stworzenie dziecku warunków do rozwijania kompetencji językowych umożliwiających funkcjonowanie w różnych sytuacjach życia codziennego. Kompetencje językowe zostały przy tym zaliczone do kompetencji fundamentalnych.
W zadaniach przedszkola ustawodawca wskazuje również na tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania dziecka językiem obcym nowożytnym oraz chęci poznawania innych kultur.
Szczególnie istotny dla praktyki pedagogicznej jest sposób realizowania tego zadania. Podstawa programowa wskazuje wprost, że nauka języka obcego nowożytnego w przedszkolu odbywa się przez zabawę i jest zintegrowana ze wszystkimi obszarami funkcjonowania dziecka. W codziennych sytuacjach edukacyjnych i zabawowych mogą pojawiać się proste zwroty, piosenki, rymowanki, krótkie dialogi i polecenia.
Oznacza to, że kontakt z językiem angielskim w przedszkolu nie powinien przypominać tradycyjnej lekcji prowadzonej dla starszych uczniów. Dziecko nie musi poznawać reguł gramatycznych, definicji ani skomplikowanych zasad językowych. Ważniejsze są osłuchiwanie się z językiem, spontaniczne reagowanie, naśladowanie, ruch, rytm, zabawa, gest, piosenka oraz wykorzystywanie prostych zwrotów w naturalnych sytuacjach.
Takie założenie stwarza możliwość rozsądnego powiązania niektórych zabaw językowych z działaniami wspierającymi rozwój mowy.
Rola logopedy w przedszkolu
W publicznym przedszkolu zajęcia logopedyczne funkcjonują w ramach systemu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Obowiązujące przepisy wskazują, że pomoc ta polega między innymi na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka oraz rozpoznawaniu jego możliwości psychofizycznych. Jej celem jest wspieranie potencjału rozwojowego i tworzenie warunków umożliwiających aktywne i pełne uczestnictwo w życiu przedszkola.
Do zadań logopedy w przedszkolu należy w szczególności diagnozowanie logopedyczne, w tym prowadzenie badań przesiewowych w celu ustalenia stanu mowy oraz poziomu rozwoju językowego dzieci, prowadzenie zajęć logopedycznych, udzielanie rodzicom i nauczycielom porad oraz konsultacji w zakresie stymulowania rozwoju mowy i eliminowania jej zaburzeń, a także podejmowanie działań profilaktycznych mających zapobiegać powstawaniu zaburzeń komunikacji językowej. Logopeda wspiera ponadto nauczycieli i innych specjalistów w rozpoznawaniu potrzeb dziecka oraz udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Już z samego zakresu tych zadań wynika, że praca logopedy w przedszkolu nie ogranicza się jedynie do korekcji nieprawidłowej realizacji poszczególnych głosek. Obejmuje szersze spojrzenie na komunikację i rozwój językowy dziecka.
Profilaktyka logopedyczna może zatem dotyczyć między innymi tworzenia warunków sprzyjających prawidłowej komunikacji, rozwijania umiejętności słuchania, wzbogacania słownika, zachęcania dzieci do tworzenia wypowiedzi, rozwijania pamięci słuchowej, zabaw rytmicznych i językowych oraz współpracy z rodzicami i nauczycielami.
Właśnie w tym obszarze odpowiednio wykorzystane elementy języka angielskiego mogą stanowić dodatkowy materiał wspierający pracę z dzieckiem.
Język angielski jako materiał wspierający, a nie metoda terapii
Podstawową zasadą powinno być właściwe określenie roli języka angielskiego. Jeżeli logopeda wykorzystuje podczas zajęć angielską piosenkę, nazwę zwierzęcia, prostą instrukcję ruchową lub parę rymujących się słów, nie oznacza to, że prowadzi „terapię językiem angielskim”.
Angielski jest w takiej sytuacji materiałem wykorzystywanym do realizacji określonego celu, podobnie jak obrazek, gra, historyjka, piosenka czy przedmiot używany podczas ćwiczenia.
Jeżeli celem jest rozwijanie pamięci słuchowej, dziecko może usłyszeć krótką sekwencję: cat – dog – fish, a następnie odtworzyć ją lub wskazać odpowiednie obrazki. Jeżeli celem jest rozumienie prostych komunikatów, można zastosować instrukcje takie jak stand up, sit down, clap your hands czy show me a cat. Jeśli ćwiczenie dotyczy rytmu, dziecko może powtarzać krótkie sekwencje słowne połączone z klaskaniem lub ruchem.
W każdym przypadku warto jednak zadać podstawowe pytanie: jaki cel ma dane ćwiczenie?
Jeżeli element angielski pomaga ten cel osiągnąć, motywuje dziecko i nie zwiększa nadmiernie trudności zadania, może być wykorzystany. Jeśli natomiast utrudnia dziecku wykonanie ćwiczenia, powoduje dezorientację albo odwraca uwagę od podstawowego celu terapeutycznego, należy go ograniczyć lub z niego zrezygnować.
Terapia logopedyczna musi wynikać z potrzeb dziecka
Właściwa terapia logopedyczna nie może opierać się wyłącznie na atrakcyjności zastosowanej metody. Punktem wyjścia powinno być rozpoznanie potrzeb dziecka.
Przepisy dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej wymagają rozpoznawania indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka.
Dlatego inne cele mogą zostać ustalone dla dziecka mającego przede wszystkim trudności artykulacyjne, inne dla dziecka z ograniczonym zasobem słownictwa, jeszcze inne w przypadku trudności w rozumieniu mowy, budowaniu wypowiedzi lub komunikowaniu się.
Dopiero po określeniu celu dobiera się właściwe sposoby pracy.
Angielskie słowo, rymowanka czy piosenka mogą być elementem zajęć, ale nie powinny zastępować ćwiczeń dobranych do rzeczywistych potrzeb dziecka.
Szczególną ostrożność należy zachować przy terapii artykulacyjnej. System fonetyczny języka polskiego różni się od systemu języka angielskiego. Dźwięki, które osobie dorosłej mogą wydawać się podobne, mogą być realizowane w obu językach w odmienny sposób. Nie należy zatem zakładać, że sposób wymówienia określonego dźwięku w języku angielskim automatycznie jest prawidłowym wzorcem dla polskiej głoski.
Jeżeli celem terapii jest wywołanie, utrwalanie i automatyzacja polskiej głoski, materiał powinien być dobierany zgodnie z zasadami pracy nad jej prawidłową realizacją w języku polskim.
Zabawy słuchowe
Jednym z obszarów, w których elementy języka angielskiego można stosować szczególnie naturalnie, są zabawy słuchowe.
Dziecko może słuchać dwóch lub kilku wyrazów i wskazywać właściwy obrazek. Może reagować ruchem na określone słowo albo próbować zapamiętać kolejność krótkiej sekwencji. Można zastosować zabawę Listen and show, w której dziecko słyszy słowo i wskazuje właściwy przedmiot lub ilustrację.
Inna możliwość to Listen and do. Prowadzący mówi: jump, clap, sit down, stand up, stop, a dziecko wykonuje właściwe polecenie. Aktywność nie sprowadza się wówczas tylko do nauki słownictwa. W zależności od sposobu jej zorganizowania angażuje uwagę, rozumienie komunikatu, pamięć oraz koordynację słuchowo-ruchową.
Można stopniować trudność. Na początku stosuje się pojedyncze polecenia. Następnie dziecko otrzymuje dwa polecenia w określonej kolejności, np. clap and jump. Wprowadzanie trudniejszych wariantów powinno jednak wynikać z możliwości konkretnego dziecka, a nie z potrzeby zrealizowania z góry ustalonej liczby zadań.
Rym, rytm i zabawa słowem
Język angielski może być także ciekawym materiałem do zabaw związanych z brzmieniem słów. Szczególnie łatwe do wykorzystania są proste pary rymujące się, na przykład cat – hat, dog – frog czy mouse – house.
Dzieci nie muszą znać pojęcia rymu w znaczeniu językoznawczym. Mogą po prostu słuchać dwóch słów i zastanawiać się, czy brzmią podobnie. Mogą dobierać ilustracje, wskazywać pary lub powtarzać krótkie sekwencje.
Zabawy tego rodzaju pozwalają kierować uwagę dziecka na dźwiękową strukturę słowa. W badaniach nad wczesnym rozwojem języka i przygotowaniem do nauki czytania wykorzystuje się między innymi ćwiczenia związane ze świadomością fonologiczną. Współczesne przeglądy badań wskazują, że interwencje obejmujące umiejętności językowe i fonologiczne mogą wspierać rozwój dzieci w wieku przedszkolnym, przy czym efekty zależą od rodzaju programu i grupy dzieci.
Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że samo powtarzanie angielskich rymowanek będzie leczyć zaburzenia mowy. Rymowanka jest narzędziem. Jej wartość zależy od celu, sposobu zastosowania oraz dostosowania do możliwości dziecka.
Piosenka i ruch
Piosenka jest naturalnym elementem edukacji przedszkolnej. Łączy słowo, melodię, rytm, pamięć i często także ruch.
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego bezpośrednio wskazuje piosenki i rymowanki jako elementy, które mogą ułatwiać oswajanie dzieci z językiem obcym, budowanie prostych dialogów i rozumienie poleceń.
W praktyce można wykorzystać krótkie piosenki dotyczące części ciała, zwierząt, kolorów czy codziennych czynności. Ważne, aby materiał był dostosowany do wieku.
Znana sekwencja head, shoulders, knees and toes pozwala połączyć słuchanie słów ze wskazywaniem odpowiednich części ciała. Dziecko słyszy wzorzec, obserwuje ruch, wykonuje gest i może podejmować próbę powtarzania.
Można również zastosować proste sekwencje rytmiczne:
clap – clap – stop,
jump – jump – stop,
one – two – three.
Takie zadania mogą angażować koncentrację, pamięć kolejności, reagowanie na sygnał, koordynację słuchowo-ruchową oraz naśladowanie.
Nie powinno się natomiast wymagać od każdego przedszkolaka perfekcyjnego powtarzania angielskiej wymowy. Nadrzędne znaczenie ma uczestnictwo w komunikacji, rozumienie i pozytywna motywacja do podejmowania aktywności językowej.
Wielojęzyczność a rozwój mowy
W pracy z dziećmi nadal można spotkać przekonanie, że kontakt z więcej niż jednym językiem automatycznie powoduje zaburzenia rozwoju mowy. Takie twierdzenie nie znajduje potwierdzenia we współczesnej wiedzy.
American Speech-Language-Hearing Association wskazuje wprost, że wielojęzyczność nie jest przyczyną zaburzeń mowy ani języka. U dziecka posługującego się więcej niż jednym językiem poziom poszczególnych kompetencji może różnić się w zależności od języka, ilości kontaktu z nim, sytuacji komunikacyjnej i doświadczenia.
Dziecko może więc w jednym języku znać więcej słów związanych z domem i rodziną, a w drugim – z przedszkolem czy zabawą. Może także w sposób naturalny łączyć elementy różnych języków.
Nie oznacza to, że dziecko wielojęzyczne nie może mieć zaburzenia językowego. Może ono występować, ale nie powinno być rozpoznawane wyłącznie na podstawie tego, że dziecko posługuje się dwoma językami albo popełnia błędy podczas uczenia się kolejnego języka.
Współczesne badania podkreślają znaczenie uwzględniania całego repertuaru językowego dziecka podczas oceny jego funkcjonowania. Systematyczne przeglądy dotyczące dzieci dwujęzycznych z rozwojowym zaburzeniem językowym wskazują również, że w określonych obszarach interwencje mogą przynosić poprawę, a część zdobytych umiejętności może przenosić się pomiędzy językami. Jednocześnie autorzy zwracają uwagę, że siła dowodów różni się zależnie od badanego obszaru języka i nadal potrzebne są dalsze badania.
Dlatego w pracy logopedycznej potrzebna jest zarówno otwartość na wielojęzyczność, jak i ostrożność diagnostyczna.
Profilaktyka logopedyczna dla całej grupy
Nie każda aktywność wspierająca rozwój mowy musi mieć charakter indywidualnej terapii logopedycznej. W przedszkolu mogą być prowadzone działania profilaktyczne adresowane do szerszej grupy dzieci.
Można tworzyć sytuacje, w których dzieci słuchają krótkich historyjek, rozpoznają dźwięki, nazywają ilustracje, odtwarzają rytmy, prowadzą dialogi, rozwiązują zagadki słowne czy uczestniczą w zabawach ruchowo-językowych.
Element angielski może zostać wpleciony w część takich zajęć.
Przykładowo podczas zabawy dotyczącej zwierząt dzieci poznają lub przypominają sobie słowa cat, dog, bird, fish. Następnie prowadzący wypowiada nazwy w różnej kolejności, a dzieci wskazują ilustracje. Później można zastosować zabawę pamięciową, w której jeden obrazek znika, a dzieci próbują powiedzieć, którego brakuje.
Najważniejszym zadaniem nie musi być wówczas zapamiętanie jak największej liczby angielskich słówek. Celem może być aktywne słuchanie, ćwiczenie pamięci, koncentracji, klasyfikowania czy naprzemienności w rozmowie.
Taki sposób organizowania zabawy pozostaje zgodny z założeniem podstawy programowej, według którego kontakt z językiem obcym powinien być zintegrowany z pozostałymi obszarami funkcjonowania dziecka.
Indywidualizacja
Jedną z najważniejszych zasad pracy z dzieckiem przedszkolnym jest dostosowanie wymagań do jego aktualnych możliwości.
To samo zadanie może być dla jednego dziecka bardzo łatwe, dla innego optymalnie trudne, a dla kolejnego – niewykonalne.
Dziecko dobrze rozwijające się językowo może bez problemu zapamiętać trzy lub cztery nowe nazwy i wykonać dwuelementową instrukcję. Dziecko mające trudności z rozumieniem mowy w języku polskim może wymagać znacznie prostszych komunikatów, dodatkowego gestu, demonstracji i większej liczby powtórzeń.
W takiej sytuacji wprowadzenie dodatkowego materiału angielskiego nie powinno być celem samym w sobie.
Jeżeli angielskie słowo komplikuje zadanie i powoduje, że dziecko nie może skoncentrować się na właściwym celu, należy ograniczyć ten element. Jeśli natomiast wzbudza zainteresowanie i zwiększa gotowość do współpracy, może zostać wykorzystany.
Indywidualizacja jest ważniejsza niż atrakcyjność zastosowanego materiału.
Zajęcia logopedyczne a organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej
W przypadku publicznych przedszkoli przepisy dokładnie regulują organizację zajęć logopedycznych. Są one organizowane dla dzieci z deficytami kompetencji i zaburzeniami sprawności językowych, a liczba uczestników zajęć logopedycznych nie może przekraczać czterech.
Godzina zajęć specjalistycznych wskazanych w rozporządzeniu trwa zasadniczo 45 minut. Przepisy pozwalają prowadzić zajęcia krócej albo dłużej, jeżeli uzasadniają to potrzeby dziecka i zachowany zostaje ustalony dla niego łączny tygodniowy czas tych zajęć.
Warto zatem również w dokumentacji prawidłowo nazywać rodzaj prowadzonej pracy.
Jeżeli dziecko jest objęte zajęciami logopedycznymi i podczas nich logopeda wykorzystuje kilka angielskich słów, obrazków czy krótką piosenkę jako pomoc w realizowaniu zaplanowanego celu, nadal są to zajęcia logopedyczne.
Jeśli natomiast zasadniczym celem spotkania jest nauka słownictwa angielskiego, budowanie zdań po angielsku lub poznawanie struktur gramatycznych, są to zajęcia z języka angielskiego, a nie terapia logopedyczna.
Samo posiadanie przez prowadzącego kwalifikacji logopedycznych nie powoduje, że każda wykonywana przez niego aktywność językowa staje się terapią.
Kwalifikacje osoby prowadzącej
W przepisach o kwalifikacjach nauczycieli odrębnie określono kwalifikacje do nauczania języka obcego w przedszkolach i klasach I–III oraz kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela logopedy.
Kwalifikacje dotyczące nauczania języka obcego w przedszkolu określa § 13 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r., natomiast wymagania dotyczące nauczyciela logopedy określono w § 30 tego rozporządzenia.
Oznacza to, że kwalifikacje logopedyczne i kwalifikacje do nauczania języka angielskiego należy rozpatrywać odrębnie. Osoba formalnie wykonująca oba rodzaje zadań powinna spełniać wymagania przewidziane dla każdego z nich.
Nie wyklucza to jednak możliwości stosowania przez logopedę pojedynczych angielskich słów, piosenek czy materiałów podczas terapii, jeżeli stanowią one jedynie pomoc służącą realizacji celu logopedycznego. Czym innym jest bowiem posłużenie się materiałem językowym, a czym innym formalne prowadzenie nauczania języka angielskiego.
Współpraca logopedy, nauczycieli i rodziców
Skuteczne wspieranie dziecka wymaga współpracy osób, które mają z nim codzienny kontakt.
Logopeda może przekazywać nauczycielom wskazówki dotyczące sposobu formułowania komunikatów, tempa wypowiedzi, potrzeby powtarzania instrukcji lub zwracania uwagi na konkretne umiejętności językowe dziecka. Nauczyciel może natomiast podzielić się obserwacjami dotyczącymi funkcjonowania dziecka w grupie.
Cenne mogą być również obserwacje osoby prowadzącej język angielski. Trudność w powtarzaniu długich sekwencji, rozumieniu poleceń lub zapamiętywaniu nowych słów nie stanowi sama w sobie diagnozy, ale może być dodatkową informacją przydatną specjaliście.
Współpraca z rodzicem ma szczególne znaczenie. Przepisy zaliczają do zadań logopedy udzielanie porad i konsultacji rodzicom oraz podejmowanie działań profilaktycznych we współpracy z nimi.
Rodzicom można wskazywać proste aktywności wspierające komunikację: wspólne czytanie, opowiadanie o wydarzeniach dnia, nazywanie przedmiotów, śpiewanie, zabawy słowne i zachęcanie dziecka do swobodnego wypowiadania się.
Jeżeli dziecko lubi język angielski, w domu może słuchać krótkich piosenek czy oglądać książeczki obrazkowe zawierające pojedyncze angielskie określenia. Nie powinno się jednak zamieniać codziennej komunikacji w nieustanne sprawdzanie poprawności wypowiedzi.
Przykładowy sposób organizacji zajęć
Przykładowe zajęcia mogą rozpocząć się od krótkiego przywitania: Hello! Good morning! Następnie prowadzący przechodzi do zabawy ruchowej, w której dzieci reagują na dwa lub trzy znane polecenia: stand up, sit down, clap.
Kolejnym elementem może być ćwiczenie słuchowe. Na stoliku znajdują się ilustracje przedstawiające kota, psa, rybę i ptaka. Prowadzący wypowiada: cat, dog, fish, bird, a dzieci wskazują właściwe obrazki.
W kolejnym etapie dzieci słuchają dwóch słów: dog – cat i układają obrazki we właściwej kolejności. Jeżeli grupa dobrze radzi sobie z zadaniem, można stopniowo zwiększać liczbę elementów.
Następnie można zastosować krótką zabawę rytmiczną. Prowadzący klaszcze określony rytm i wypowiada słowo, a dzieci go naśladują.
W dalszej części pojawia się krótka piosenka lub rymowanka połączona z ruchem.
Zakończenie powinno być spokojne i umożliwiać dzieciom przypomnienie tego, co wydarzyło się podczas spotkania. Można zapytać, które słowo zapamiętały, jakie polecenie było najłatwiejsze albo które dwa wyrazy brzmiały podobnie.
Jeżeli takie zajęcia są elementem profilaktyki, mogą służyć całej grupie. Jeśli odbywają się w ramach indywidualnej lub grupowej terapii logopedycznej, każde ćwiczenie powinno być podporządkowane ustalonym celom pracy z konkretnym dzieckiem.
Znaczenie zabawy i poczucia bezpieczeństwa
Dziecko w wieku przedszkolnym najskuteczniej angażuje się w aktywność, która ma dla niego znaczenie i jest związana z zabawą.
Nie powinno się tworzyć sytuacji, w której dziecko obawia się odezwać z powodu możliwości popełnienia błędu. Dotyczy to zarówno języka polskiego, jak i pierwszych prób używania języka obcego.
Rolą osoby dorosłej jest dostarczenie prawidłowego wzorca i zachęcanie do komunikacji, a nie ciągłe przerywanie wypowiedzi w celu poprawiania każdego dźwięku.
W przypadku rzeczywistych zaburzeń artykulacji sposób przekazywania informacji zwrotnej powinien wynikać z przyjętego postępowania terapeutycznego. Podczas zwykłej zabawy językowej najważniejsze jest natomiast zachowanie naturalności komunikacji.
Angielski może być w tym kontekście szczególnie atrakcyjny dla dzieci, ponieważ nowe słowa często postrzegane są jako zabawne, nietypowe i ciekawe. Warto wykorzystać tę ciekawość, ale bez stawiania niepotrzebnych wymagań.
Granice łączenia dwóch obszarów
Łączenie logopedii i języka angielskiego może być wartościowe tylko wtedy, gdy zachowuje się profesjonalne granice.
Nie należy twierdzić, że angielski „leczy wadę wymowy”, „usuwa seplenienie” czy jest specjalną metodą terapeutyczną, jeśli brak jest podstaw do takiego wniosku.
Nie należy również zastępować właściwej diagnozy zabawą językową.
Jeżeli u dziecka obserwuje się niepokojące trudności dotyczące artykulacji, rozumienia mowy, tworzenia wypowiedzi, płynności, komunikacji lub innych funkcji związanych z mową i językiem, konieczna jest odpowiednia ocena specjalistyczna.
Współczesne przeglądy badań dotyczących interwencji u wielojęzycznych dzieci w wieku przedszkolnym pokazują, że wiele działań może przynosić pozytywne rezultaty, ale jednocześnie baza dowodowa dla konkretnych metod pozostaje zróżnicowana. Nie każda atrakcyjna metoda może być automatycznie określona jako praktyka oparta na dowodach naukowych.
W pracy specjalisty potrzebne są zatem umiar, krytyczne podejście oraz świadomość, że skuteczność terapii zależy przede wszystkim od trafnego rozpoznania problemu i odpowiedniego doboru oddziaływań.
Podsumowanie
Wykorzystywanie elementów języka angielskiego w profilaktyce logopedycznej oraz – w uzasadnionych przypadkach – jako dodatkowego materiału podczas zajęć logopedycznych może stanowić ciekawy sposób wzbogacania pracy z dzieckiem w wieku przedszkolnym.
Aktualna podstawa programowa wychowania przedszkolnego sprzyja takiemu podejściu, ponieważ zakłada rozwijanie kompetencji językowych, budowanie zainteresowania językiem obcym oraz naukę języka obcego poprzez zabawę zintegrowaną z różnymi obszarami funkcjonowania dziecka.
Elementy angielskiego mogą być wykorzystywane podczas zabaw rozwijających słuchanie, pamięć, uwagę, rytm, reagowanie na polecenia, rozumienie komunikatów i zainteresowanie brzmieniem języka. Piosenki, rymowanki, gesty, zabawy ruchowe i krótkie dialogi są przy tym szczególnie bliskie naturalnemu sposobowi uczenia się dziecka przedszkolnego.
Nie wolno jednak zacierać granicy między edukacją językową a terapią logopedyczną. Angielski nie jest samodzielną metodą usuwania zaburzeń mowy. Właściwa terapia powinna wynikać z diagnozy i indywidualnych potrzeb dziecka, natomiast materiał anglojęzyczny może pełnić funkcję pomocniczą, motywacyjną i urozmaicającą.
Profesjonalne podejście powinno opierać się na indywidualizacji, obserwacji dziecka, odpowiednim określeniu celów, respektowaniu kompetencji zawodowych, współpracy z rodzicami i nauczycielami oraz korzystaniu z metod znajdujących uzasadnienie w aktualnej wiedzy.
Najważniejszym celem pozostaje bowiem nie liczba poznanych angielskich słów, lecz stworzenie dziecku takich warunków, w których może ono słuchać, rozumieć, komunikować się, rozwijać swoje możliwości językowe i czerpać radość z kontaktu z językiem.
Podstawa prawna i wybrana literatura
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, Dz.U. z 2026 r. poz. 378 – stosowane w zakresie wychowania przedszkolnego od roku szkolnego 2026/2027.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach – tekst jednolity ogłoszony obwieszczeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 25 lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 1798.
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, Dz.U. z 2023 r. poz. 2102, w szczególności § 13 i § 30.
American Speech-Language-Hearing Association, Spoken Language Disorders – informacje dotyczące rozwoju językowego i wielojęzyczności.
Nair V.K.K., Clark G.T., Siyambalapitiya S., Reuterskiöld C., Language intervention in bilingual children with developmental language disorder: A systematic review, „International Journal of Language & Communication Disorders”, 2023, 58(2), s. 576–600.
Larson A.L. i in., A Systematic Review of Interventions for Multilingual Preschoolers With Speech and Language Difficulties, przegląd badań dotyczących interwencji u wielojęzycznych dzieci w wieku przedszkolnym.